Sinne

“Is ar scáth a chéile a mhaireann na daoine”. Nach minic a chloistear an seanfhocal seo nuair a thugtar moladh don phobal as seasamh le chéile. San alt beag seo, tugtar aitheantas don phobal Gaeilge a raibh sé de mhisneach acu dushraithe Scoil na nÓg a leagadh síos agus do na ceannródaithe a mhúnlaigh, agus leanann orthu fós, ag múnlú na scoile.

Bunú Scoil na nÓg

Nuair a bunaíodh Gaedhlachas Teoranta sa bhliain 1942, bhí dream beag daoine ann a chreid go bhféadfaí an Ghaeilge agus an cultúr Gaelach a athbheochan agus a thabhairt slán. Cheannaigh Gaelachas Teoranta Teach Ghleann Maghair agus an talamh a bhí ag gabháil leis nuair a cuireadh ar an margadh é sna caogaidí. Bunaíodh Scoil na nÓg ann sa bhliain 1958. I dtús báire, bhí idir bhuachaillí agus chailíní ag freastal ar an scoil chónaithe nua. Scoil chónaithe do dhaltaí idir 9 mbliana agus 13 bliana a bhí ann arbh í an Ghaeilge an teanga foghlama agus cumarsáide ann. Tumoideachas a tugadh air níos déanaí. Coincheap nua go leor a bhí i scoileanna den chineál seo in Éirinn. I 1959, rinneadh cinneadh go n-osclófaí scoil den chineál seo i dTrá Bholgáin in OIrthear Chorcaí do bhuachaillí amháin agus go leanfadh an scoil i nGleann Maghair ag freastal ar chailíní. Bhí coláistí samhraidh ar bun le tamall de bhlianta I dTrá Bholgáin á rith ag Gaedhalachas Teoranta. Thosaigh Tomás Ó Ríordáin mar bhunmhúinteoir ann I 1969 in éineacht le Fionnbarra Ó Ceallaigh ó Chúil Aodha. Thagadh daltaí ó cheann ceann na tíre chun an toideachas lán- Ghaeilge den scoth a bhí ar fáil a bhlaiseadh. Bhí an obair dhian, uaireanta chloig an-fhada. B’annamh sna laethanta úd a théadh na daltaí abhaile agus dá bhrí sin, d’fhéadfaí féachaint ar an scoil mar bhaile ó bhaile.

Cuireadh deireadh leis an nGaeilge éigeantach don státseirbhís agus do na scrúdaithe stáit in 1973 agus ag an am céanna, fuair Gaedhealacha Teoranta cead meánscoil lán-Ghaeilge a oscailt. Dá dheasca, tógadh cinneadh an scoil I dTrá Bholgáin a dhúnadh agus an dá Scoil na nÓg a nascadh. Ceapadh Tomás Ó Ríordáin mar Ardmháistir ar an scoil chónasctha.

Ard-chaighdeán

Mhúnlaigh Tomás an t-ardchaighdeán a bhain agus a bhaineann fós le Scoil na nÓg. Bhí curaclam leathan ar fáil. Bhí ábhair mar ealaín, ceol, Laidin, Fraincis ar fáil do na daltaí óga, rud a bhí an-eisceachtúil ag an am. Tógadh daltaí ar thurasanna oideachasúla, bhí raidhse spóirt ar fáil dóibh. Bhí leisce ar go leor de na daoine óga teacht ann ach faoi dheireadh na bliana bhí leisce orthu imeacht. 

Todhchaí

Sa lá atá inniu ann, leantar fós ag cothú grá don Ghaeilge agus don traidisiún I Scoil na nÓg Leantar an sampla a thug na bunaitheoirí agus déantar éispéireas eisceachtúil a chur ar fáil do na daltaí faoina cúram. Ceapadh Carmel Ní-Chiardha Bhriain ina Príomhoide I 2004 nuair a d’eirigh Tomás as an múinteoireacht.

Ceapadh Muireann Ní Arrachtáin ina Príomhoide ó 2018 i leith.

Tá pobal na scoile uile go mór faoi chomaoin ag ceannródaithe mar seo a leanann orthu fós ag treabhadh leo i ngort na Gaeilge agus an oideachais. 

 ‘Is ar scáth a chéile a mhaireann na daoine’